Dlaczego kwiaty pachną? Nauka o kwiatowych aromatach

Kwiaty wydzielają zapach, aby przyciągać zapylacze, a w niektórych przypadkach także odstraszać niepożądanych gości. Ich zapach unosi się w powietrzu, a zapylacze podążają w jego kierunku.

„Jedzenie jest tutaj” — to całkiem dobry sposób, by na to spojrzeć. Zapachy zawierają związki chemiczne, które pszczoły, bzygowate i inne owady są przystosowane wykrywać.

Niektóre kwiaty są również hodowane tak, aby miały intensywniejszy zapach. Mowa oczywiście o odmianach zmodyfikowanych w wyniku krzyżowania, takich jak groszek pachnący ‘Matucana’.

Istnieją wyjątki. Tulipany (z wyjątkiem kilku gatunków) są zwykle bezwonne dla ludzi i większości owadów, dlatego zamiast zapachem przyciągają zapylacze kolorami.

Komórki kwiatu wytwarzają lotne związki organiczne. Są to maleńkie cząsteczki, które parują. Następnie prądy powietrza przenoszą je, a zapylacz — i czasami również ty — wykrywa je jako zapach.

Powiedzieliśmy „czasami również ty”, ponieważ nawet kwiaty, które wydają się bezwonne, mogą być wykrywane przez owady. Owady nie czują zapachu za pomocą nosa, lecz wykrywają związki chemiczne czułkami, czasami ze znacznej odległości. Związki te tworzą charakterystyczną dla danego gatunku lub odmiany mieszaninę - w przeciwnym razie wszystkie kwiaty pachniałyby dla nas tak samo.

Zapylacze bywają wybredne w kwestii zbieranego pyłku i nektaru, a niektóre kwiaty zawierają podobne związki zapachowe.

Prawdopodobnie widzieliście, jak zamieszanie wywołane podobnymi zapachami kwiatów przejawia się w zachowaniu owadów. Motyl zawisający obok kwiatu, a następnie odlatujący, może być oznaką, że nie znalazł tego, co uważał za pożywienie. Zapylacze oceniają kwiaty na podstawie połączenia zapachu, barwy, kształtu i dostępności pokarmu. Zdarza się więc, że zbliżają się do kwiatu, ale rezygnują z odwiedzin po otrzymaniu dodatkowych informacji.

W toku ewolucji zapylacze nauczyły się rozpoznawać określone mieszaniny zapachowe, które mogą wskazywać obecność odpowiedniego kwiatu i potencjalnej nagrody w postaci nektaru lub pyłku. Czasami zapylacz może się pomylić, ale skuteczność jest wystarczająco wysoka.

Niektóre tuberozy dobrze to obrazują: ich najintensywniejszy zapach uwalnia się wieczorem, co jest zsynchronizowane z aktywnością zapylających ją ciem pojawiających się po zmroku.

Lilie ‘Starfighter’ są naszym pierwszym przykładem ze względu na ich tropikalny zapach, przypominający połączenie mango, kokosa i ciepłych przypraw wrzuconych razem do blendera. Jedna łodyga wypełni zapachem całe pomieszczenie.

Następne są hiacynty. Mają słodki zapach podobny do złotego syropu. Znajdująca się pod nim piżmowa nuta nadaje im ziemisty charakter.

Słodszy, bardziej maślany zapach mają gardenie. Pachną jak jaśmin i gruszka, a ich lekka woń stanowi podstawę wielu perfum.

Wracając do tuberozy — ten kwiat pachnie intensywnie i nieco nietypowo, ponieważ jego zapach jest różnie odbierany przez poszczególne osoby. Jest gęsty, ziemisty i przypomina winogrona.

Przechodząc do kwiatów ciętych popularnych w kwiaciarniach, mamy piwonie o słodkim zapachu z lekką nutą cytrusową oraz róże o winnej słodyczy.

Frezje mogą pachnieć intensywnie, oferując miodową słodycz i nutę ciemnych owoców.

Większość bukietów wykorzystuje połączenie tych kwiatów, a niektórzy floryści projektują swoje kompozycje na podstawie profili zapachowych, takich jak ziemisty, słodki i romantyczny, albo przynajmniej umieszczają informacje o tych profilach na etykietach.

Oszczędzanie energii jest główną przyczyną braku zapachu. Nie każdy kwiat może pozwolić sobie na produkowanie związków chemicznych tworzących zapach. Ewolucja sprawiła, że niektóre kwiaty zależne od zapylania wytwarzają intensywne kolory zamiast zapachów.

Rośliny zapylane przez wiatr zwykle inwestują mniej w zapach i efektowne płatki, ponieważ nie muszą przyciągać zwierząt.

Wiele kwiatów wyhodowano tak, aby nie miały zapachu, a niektóre popularne kwiaty cięte nieumyślnie utraciły go na przestrzeni pokoleń, ponieważ podczas hodowli przedkładano kolor, wielkość, kształt i trwałość w wazonie nad woń. Większość tulipanów, cantedeskie i alstremerie nie mają wyczuwalnego zapachu.

Nasz węch jest zwykle dobry w wykrywaniu i rozpoznawaniu zapachu kwiatów. Do tego stopnia, że od razu wiemy, czy nam się podobają.

A zapachy, które kochamy, naprawdę uwielbiamy. To dlatego sadzimy kwiaty w ogrodach, przycinamy je i dbamy o to, aby ponownie zakwitały. Całe doświadczenie związane z kwiatami sprawia nam przyjemność, a zapach odgrywa w nim główną rolę.

Zapachy wywołują również wspomnienia i przypominają nam o ludziach oraz rzeczach, które kochamy. Kwiaty od zawsze są popularnymi prezentami i jest to jeden z powodów.

To, dlaczego odbieramy zapach kwiatów w określony sposób, zawdzięczamy wspólnej chemii. Wyewoluowaliśmy, aby rozpoznawać zapach pożywienia, a kwiaty często wytwarzają te same związki, które występują w owocach. To, co czujemy, pobudza nasze zmysły — pozytywnie lub negatywnie.

Nie jest przypadkiem, że wracasz do tego, co kochasz, na przykład kupując róże zamiast innych kwiatów. Kupujesz je zarówno dla zapachu, jak i dla wyglądu.