Śmierć bliskiej osoby to moment, w którym praca schodzi na dalszy plan. W Polsce prawo przewiduje tzw. urlop okolicznościowy na pogrzeb, który pozwala wziąć wolne bez utraty wynagrodzenia.

W praktyce pojawia się jednak sporo pytań: ile dni wolnego przysługuje, czy jest płatny, czy trzeba mieć akt zgonu i czy pracodawca może odmówić.

W Unii Europejskiej nie istnieje jednolite prawo dotyczące urlopu okolicznościowego. Każdy kraj reguluje te kwestie indywidualnie, poprzez przepisy krajowe lub układy zbiorowe.

Urlop na pogrzeb w  Niemczech

• Standardowo: zwykle 1–2 dni (brak regulacji)
• Podstawa prawna: §616 niemieckiego kodeksu cywilnego
• W praktyce: zależy od umowy o pracę lub układów zbiorowych

Źródło: Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości Niemiec (odpowiednik Ministerstwa Sprawiedliwości w Polsce): Bundesministerium der Justiz

Urlop na pogrzeb w  Belgii

• Tzw. „petit chômage” / „klein verlet”
• Standardowo: 10 dni urlopu żałobnego w przypadku śmierci małżonka lub partnera, dziecka, dziecka małżonka/partnera lub dziecka w długoterminowej pieczy zastępczej. Ponadto w przypadku śmierci ojca, matki, ojczyma lub macochy pracownika przysługują 3 dni urlopu.
• Płatny: tak

Źródło: Urząd rządowy w Belgii odpowiedzialny za prawo pracy i zatrudnienie (odpowiednik Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej w Polsce): Belgian Federal Public Service Employment

Urlop na pogrzeb w  Holandii

• Brak określonej liczby dni w przepisach
• Urlop w ramach sytuacji nagłych (tzw. short-term leave)
• Zasady określa pracodawca lub umowa

Źródło: Oficjalny portal rządu Holandii (odpowiednik polskiego gov.pl): Rijksoverheid

Urlop na pogrzeb w Hiszpanii

• Standardowo: 2 dni (4 dni, jeśli wymagany jest dojazd)
• Dla kogo: bliscy krewni (do drugiego stopnia pokrewieństwa)
• Płatny: tak

Źródło: Strona rządowa, ustawa określająca zasady zatrudnienia (czyli odpowiednik kodeksu pracy): Gobierno de España – Estatuto de los Trabajadores

Urlop na pogrzeb w Danii

• Brak ustawowego prawa do urlopu na pogrzeb
• Zwykle regulowany przez umowy zbiorowe

Źródło: Oficjalny portal usług publicznych w Danii: Borger.dk

Urlop na pogrzeb w Irlandii

• Brak ogólnego ustawowego prawa do urlopu okolicznościowego
• Zasady określa pracodawca lub umowa

Źródło: Oficjalny portal informacyjny rządu Irlandii: Citizens Information Ireland

Urlop na pogrzeb w Wielkiej Brytanii

• Brak ogólnego prawa do płatnego urlopu okolicznościowego
• Możliwość wzięcia "rozsądnej ilości" bezpłatnego wolnego w nagłych sytuacjach rodzinnych
• Wyjątek: Parental Bereavement Leave
  • Do 2 tygodni
  • Może być płatny (po spełnieniu warunków)

Źródło: Strona rządowa:  https://www.gov.uk/time-off-for-dependants

Najlepszym rozwiązaniem jest umożliwienie pracownikowi wzięcia urlopu okolicznościowego lub kilku dni wolnego w związku z żałobą. Wiadomo jednak, że nie każda firma może sobie pozwolić na nagłe nieobecności.

Oto kilka sytuacji, które mogą się pojawić:

Jeśli MOŻESZ przyznać wolne

Zadzwoń do pracownika lub porozmawiaj z nim osobiście. Poinformuj go, że otrzyma wolne i pozwól mu wybrać terminy. Taka elastyczność daje możliwość uczestniczenia w pogrzebie i załatwienia spraw rodzinnych bez dodatkowego stresu.

Jeśli NIE MOŻESZ przyznać wolnego

Zaproponuj alternatywę – na przykła możliwość późniejszego przyjścia albo wcześniejszego wyjścia z pracy w kolejnych dniach. To nie będzie idealne rozwiązanie i może wywołać frustrację, ale nadal pokazuje próbę wsparcia.

Czego NIE robić

• Nie mów, że pracownik „i tak miał już dużo wolnego”
• Nie sugeruj, że dana strata „nie jest wystarczająco ważna”, by uzasadniać urlop

Co warto zrobić

• Odpowiedz szybko – nie zostawiaj pracownika w niepewności
• Zaproponuj dodatkowe wsparcie, np. dłuższe przerwy lub możliwość wcześniejszego wyjścia
• Rozważ wysłanie pracownikowi kwiatów kondolencyjnych, jeśli sytuacja na to pozwala i będzie to odpowiednie

Niezależnie od decyzji, odpowiedź powinna być profesjonalna, empatyczna i pozbawiona protekcjonalnego tonu. Nie trzeba wielokrotnie podkreślać, jak bardzo jest Ci przykro – czasem spokojne, konkretne wsparcie znaczy więcej.

Powrót do pracy po pogrzebie potrafi być brutalnym zderzeniem z rzeczywistością. Możesz mieć wrażenie, że nie ma miejsca, w którym mniej chciałbyś być. 

Postaraj się wracać do obowiązków stopniowo i nie wymagać od siebie zbyt wiele od razu. Skup się na małych lub najważniejszych zadaniach i prostym poczuciu, że „robisz to, co trzeba”.

Rutyna i produktywność potrafią pomóc w trudnych momentach. Dają poczucie celu wtedy, gdy najchętniej zostałbyś w domu. Warto też zadbać o drobne rzeczy, które poprawiają nastrój – postawić kwiaty na biurku, wyjść na spacer w przerwie albo znaleźć czas na rzeczy, o których od dawna myślałeś, ale odkładałeś je na później.